Bąk (Botaurus stellaris) należy do rodziny czaplowatych. Występuje niemal na każdym stawie, a na większych akwenach można spotkać nawet kilka par ptaków tego gatunku. Jednak ze względu na bardzo skryty tryb życia jest prawie niezauważalny. Czasami można zaobserwować nisko lecącą nad wodą sylwetkę tego ptaka, ale najczęstszym dowodem na obecność bąka jest jego charakterystyczny głos, który przypomina sygnał promu morskiego lub wiatru dmuchającego w butelkę. Głos jest rytmiczny, donośny, powtarzający się co kilka sekund. Bąk żyje wśród trzcin, tam buduje gniazdo, wyprowadza lęgi i poluje. Jego pióra są w różnych odcieniach brązu i czerni tworzących mozaikę barw, zlewających sylwetkę ptaka z otaczającymi go szuwarami. Nawet patrząc przez lornetkę na bąka można go nie zauważyć, zwłaszcza, że ptaki te wyciągają szyję i dziób ku górze, a podczas wiatru poruszają się wraz z trzcinami. Jego pożywieniem są drobne kręgowce, jak i owady chwytane zarówno spod wody jak i znad powierzchni wody.
Bielik (Haliaeetus albicilla) należy do podrodziny orłanów, co charakteryzuje go większym dziobem, długimi ostrymi szponami i masywną budową ciała. Jest spokrewniony z bielikiem białogłowym (herb Stanów Zjednoczonych) a także z największym orłem morskim zwanym też łamignatem, zamieszkującym Półwysep Kamczatka. Jest największym drapieżnikiem gnieżdżącym się w Polsce, masa ciała samicy, która jest zawsze większa od samca wynosi 4-5 kg, a rozpiętość skrzydeł dochodzi do 2,5 metra. W Dolinie Baryczy co roku gnieździ się kilka par bielików. Ich biotopem są stare wysokopienne lasy w pobliżu zbiorników wodnych. Gniazdo tych ptaków zakładane jest na wierzchołku dużego drzewa (sosna, olcha), zbudowane z gałęzi i wyścielone miękkim materiałem (liście, trawy), wykorzystywane przez parę lęgową przez kilka lat. Samica składa 1-2, rzadziej 3 jaja i wysiaduje je przez 35 dni. Pisklęta pozostają w gnieździe przez 90 dni, a rodzice opiekują się nimi jeszcze przez następny miesiąc poza gniazdem. Pokarmem bielików są ptaki wodne (gęsi, kaczki) oraz ryby chwytane podczas lotu, nie gardzą również padliną. Młode przez okres 4-5 lat prowadzą koczowniczy tryb życia, aż do czasu uzyskania pełnej dojrzałości, zdobycia partnera i osiedlenia się na stałe. Przez ten czas sterówki stają się śnieżnobiałe i są świetnie widoczne podczas lotu.W okresie odłowów ryb, na stawach gromadzi się po kilkanaście bielików, są to osobniki osiadłe, jak i wędrujące z północy. Tak duże skupisko tych wielkich drapieżników to efekt łatwego zdobywania pokarmu – ryb, które leżą na mieliźnie wyciągnięte i pozostawione przez inne ptaki, zazwyczaj czaple.
Bocian biały (Ciconia ciconia) to nieodzowny symbol polskiego krajobrazu. I nic w tym dziwnego, ponieważ co czwarty osobnik tego gatunku jest Polakiem. Bociana białego można spotkać na łąkach i polach oraz w pobliżu wody, gdzie wolno spaceruje, wypatrując zdobyczy. Poza tym przesiaduje na drzewach, dachach i kominach. Lata wolno z szyją wyciągniętą na jednym poziomie z grzbietem, faza lotu aktywnego przeplata się z długimi fazami lotu ślizgowego. Od chwili przylotu do gniazda pary wydają charakterystyczny głos – klekocząc silnym dziobem, pieśń ta towarzyszy często zalotom i kopulacji. Bocian biały jest ptakiem wędrownym i zazwyczaj pojawia się w naszym kraju pod koniec marca. Do gniazd może przylecieć najpierw jeden osobnik, a po kilku dniach dolatuje towarzyszący mu partner. Zaraz po przylocie para zaczyna remontować gniazdo lub budować je na nowo. Znajduje się ono najczęściej na dachach, słupach, kominach lub, tak jak dawniej, na drzewach. Jako budulec gniazda służą bocianom mniejsze i większe patyki znajdowane w pobliżu siedliska. Ostateczne gniazdo jest duże, ma ok. 1 m średnicy i służy ptakom przez kilka lat. Od kwietnia do maja samica znosi od 3 do 5 jaj. Para wyprowadza jeden lęg w roku, wysiadywanie jaj trwa 34 dni. Młodymi opiekują się oboje rodzice przez 60 dni. W latach suchych może dojść do zabicia przez rodzeństwo i rodziców najsłabszych osobników, które zostaną wyrzucone z gniazda. Pokarmem bocianów są owady i liczne drobne kręgowce. Najczęstszymi ofiarami są żaby, węże, norniki, krety i jaszczurki chwytane z zasiadki lub podczas powolnej wędrówki na polach i łąkach oraz w pobliżu wody. W połowie sierpnia bociany organizują sejmiki, czyli zgromadzenia, aby pod koniec sierpnia wspólnie odbyć wędrówkę na zimowiska mieszczące się głównie w centralnej i południowej Afryce. Miejscowość Ruda Sułowska została ogłoszona Dolnośląską Wsią Bocianią, obecnie znajduje się tam 10 gniazd bociana białego, co stanowi największą kolonię w całym województwie.
Bocian czarny (Ciconia nigra) jest mniej liczny niż jego krewniak bocian biały. W gwarze ludowej bocian czarny występuje pod nazwą „hajstra” i zdecydowanie unika on środowiska człowieka. Przylatuje w marcu i pozostaje na terenach lęgowych aż do października. Bocian czarny zakłada gniazda na starych drzewach, przeważnie dębach, w środku lasu. Gniazdo ma rozmiary kilku metrów średnicy i około metra wysokości, zbudowane z gałęzi, a w środku wysłane jest mchem i suchymi liśćmi, może ważyć kilkaset kilogramów. Żerowiska bociana czarnego to śródleśne bagna, moczary, liczne rowy i cieki wodne oraz stawy. W odróżnieniu od bociana białego nie poluje na łąkach i pastwiskach. Głównym jego pokarmem są żaby, ryby i zaskrońce. Lęgi odbywa na przełomie kwietnia – maja. Pisklęta w pierwszym roku są ubarwione jaśniej niż dorosłe osobniki, pióra są brunatne, a nogi i dziób oliwkowozielone. Pełną dojrzałość płciową uzyskują po 3 latach. Bocian czarny jest objęty ochroną strefową gniazd nie wolno zbliża się, ani prowadzić wycinki drzew w promieniu 500 m od gniazda w okresie lęgowym i w promieniu 300 m poza sezonem. Takie środki mają na celu zwiększenie liczebności tych ptaków, zachowanie naturalnego biotopu ich gniazdowania oraz nie niepokojenie bociana w okresie lęgowym, co mogłoby spowodować porzucenie gniazda.
Czapla biała (Egretka alba) zamieszkuje południową Europę ( Węgry, Rumunię, Bułgarię ). Przed około stu laty czapla biała gnieździła się również w Polsce. Ostatnia kolonia lęgowa znana była z okolic Głogowa. Głównie moda na przyozdabianie kapeluszy piórami czapli białej (tzw. rajery) przyczyniła się do jej wytępienia. Obecnie widywana jest mniej licznie na przelotach wiosennych (III – IV), natomiast częściej i liczniej możemy zaobserwować w Dolinie Baryczy czaplę białą już od sierpnia. Czaple w tym czasie odbywają wędrówki polęgowe, stada tych ptaków lecą promieniście we wszystkich kierunkach, w poszukiwaniu nowych miejsc żerowania i wypoczynku. Czapla biała zwana również czaplą srebrzystą, długością ciała dorównuje powszechnie znanej czapli siwej. Jest jednak nieco smuklejsza i lżejsza, a całość sylwetki ptaka cechuje subtelna elegancja. Czarny dziób z żółtą nasadą i ciemnobrunatne nogi kontrastują ze śnieżną bielą upierzenia. Podobnie, jak czapla siwa, gnieździ się w większych skupiskach, ale gniazda zakłada w szuwarach rozległych bagien, delt, starych koryt rzek i jezior okolonych zaroślami. Ściele je nisko na podłożu przygotowanym z pozginanych trzcin i innych roślin wodnych. Czaple białe, które gnieżdżą się w Europie zimują w okolicach Morza Śródziemnego.
Czapla siwa (Ardea cinerea) jest ptakiem pospolitym w okolicach obfitujących w jeziora, stawy, rzeki i kanały. W Polsce jest to gatunek powszechnie znany, charakterystyczną sylwetkę czapli najczęściej obserwujemy w locie. Podobnie jak wszystkie inne gatunki z tej rodziny czapla siwa kurczy szyję w kształt litery S. Obserwator ma wrażenie, że ptak ten w locie ma krótką i grubą szyję, długie wystające z tyłu nogi i równie długi dziób. Do takiego ułożenia szyi zmusza czaplę stosunkowo duża głowa. Długie nogi i silnie wydłużone cienkie palce umożliwiają czapli brodzenie w płytkiej wodzie, przy równoczesnym szerokim oparciu ciężaru ptaka na grząskim, bagiennym podłożu. Cała rodzina charakteryzuje się obecnością poduszek pudrowych, które umieszczone są parami na piersi i podbrzuszu, pod osłoną piór okrywowych. Wytwarzany w nich puder w postaci mikroskopijnych łuseczek rogowych służy do ochrony piór przed wilgocią. Czapla siwa buduje gniazdo w koronach rozłożystych drzew np.: olch, topoli, dębów. Często gnieździ się w koloniach liczących po kilkadziesiąt par. Kolonie gniazdowe czapli nazywamy czaplińcami i objęte są ochroną prawną. Na wiosnę samica składa duże niebieskawe jaja i przez ponad trzy tygodnie wysiaduje je. Pisklęta, po wykluciu są pokryte puchem, mają one na czubku głowy charakterystyczną „koronę” z piór puchowych. W miarę rozwoju wyrastają im pióra pokrywowe i lotki. Rodzice karmią pisklęta różnym pokarmem zwierzęcym, ich częstym pożywieniem są liczne ryby, płazy i gady. Dorosłe ptaki połykają pokarm i przenoszą go do gniazda w wolu, które jest bardzo elastyczne. Młode uderzając rodzica w dziób powodują zwrócenie pożywienia do gniazda. Po osiągnięciu zdolności do lotu młode uczą się samodzielnie polować, a jesienią odlatują na zimowiska.
Czernica (Aythya fuligula) to dosyć niepozorna kaczka należąca do grążyc. Samiec jest kontrastowo ubarwiony, ma białe boki, a reszta ciała: głowa, szyja i skrzydła, są czarne. Na głowie znajduje się długi czubek z kilku piór opadający ku tyłowi, widoczny u obojga płci, zdecydowanie dłuższy u samca. Czernica jeszcze w XIX wieku była gatunkiem wyłącznie lęgowym na północy kontynentu i w głąb Syberii. Od połowy XIX wieku rozpoczęła się ekspansja tego gatunku na zachód Europy. Już na początku XX stulecia zanotowano lęgowe pary na terenie Polski, a obecnie czernica jest gatunkiem występującym i gnieżdżącym się w całej Europie. Jedna z teorii ekspansji czernicy, mówi o jednoczesnym rozpowszechnianiu się racicznicy - małża, którym żywi się czernica.
Gęś gęgawa (Anser anser) jest jedynym gatunkiem lęgowym w naszym kraju. Podczas wędrówek można również spotkać dość licznie występującą gęś zbożową (Anser fabalis) i gęś białoczelną (Anser albifrons). Obserwując z daleka te gatunki odnosi się wrażenie, że wszystkie gęsi to szare dość duże ptaki. Różnice w wyglądzie można dostrzec po charakterystycznym ubarwieniu dzioba. Gęgawa ma jasnoróżowy, masywny dziób i tego samego koloru nogi. Po przylocie na tereny lęgowe dość szybko przystępuje do budowy gniazda i składania oraz wysiadywania jaj. Gniazdo zakłada na licznych wyspach wśród trzcin, często kilkanaście metrów w głąb szuwarów. Materiałem budulcowym jest wszelka roślinność i pióra puchowe wyskubywane z piersi samicy. Samiec gęsior przez cały czas znajduje się w pobliżu samicy i nie opuszcza jej nawet, gdy ta wylatuje na żer. W tym czasie jaja pozostawione w gnieździe bez opieki mogą paść łupem drapieżnika np. jenota, który powoduje największe straty śród lęgów ptaków wodnych na stawach. Pisklęta bezpośrednio po wykluciu są wodzone przez oboje rodziców. O poranku całe rodziny wychodzą na groble, aby poskubać miękką trawę. Gęgawa w Polsce jest gatunkiem łownym, w czasie wędrówek liczne stada ptaków mogą wyrządzać szkody w oziminach.
Kormoran czarny (Phalacrocorax carbo) jest spotykany na stawach, które stanowią wyśmienite miejsce do łowów, ze względu na obfitość ryb. Gniazdowanie kormoranów w okolicach, gdzie prowadzona jest intensywna gospodarka rybna, nie jest pożądane przez rybaków, ze względu na ogromny apetyt tych ptaków. Gatunek ten znajduje się pod ścisłą ochroną.W Dolinie Baryczy często można spotkać kormorana, bądź lecącego, bądź siedzącego na gałęzi i suszącego skrzydła. Jako przedstawiciel wiosłonogich ma 4 palce spięte błoną, co umożliwia mu doskonałe pływanie pod wodą, gdzie wytrzymuje kilka minut. Kormorany gnieżdżą się w koloniach liczących po kilkanaście par, gniazda budują w koronach drzew i są one widoczne z odległości. Kolonie najczęściej zakładane są na wyspach. Po pewnym czasie drzewa tracą liście i usychają, spowodowane jest to wydalaniem silnie żrącego kału, zwłaszcza przez pisklęta będące w gnieździe.
Krzyżówka (Anas platyrhynchos) należy do kaczek właściwych, czyli pływających. Charakterystyczne dla tych kaczek jest zdobywanie roślinności wodnej poprzez nurkowanie tak, że kuper wraz z nogami unosi się w górze, a szyja i tułów częściowo są zanurzone. Do kaczek właściwych należą: płaskonos (Anas clypeata), cyraneczka (Anas crecca), cyranka (Anas querquedula) i krakwa (Anas strepera), spotykane w Dolinie Baryczy mniej licznie. Kaczka krzyżówka jest najpospolitszym gatunkiem występującym w całym kraju, na wszystkich możliwych zbiornikach wodnych. Nazwa gatunkowa pochodzi od charakterystycznego ułożenia skrzydeł, które podczas lotu rozciągnięte przecinają się z szyją i tułowiem tworząc krzyż. Samiec krzyżówki w szacie godowej jest jaskrawo ubarwiony, ma mieniące się na zielono i niebiesko pióra na głowie i z biały pierścień wokół szyi. Od czerwca do października samce przechodzą pierzenie i barwą przypominają samice. Samica jest ubarwiona w różne odcienie brązowo-czarne, co ma stanowić kamuflaż podczas wysiadywania jaj i wodzenia piskląt. Fioletowe lusterko z białym brzegiem, utworzone z lotek drugiego rzędu, jest widoczne u obu płci i stanowi charakterystyczny znak tego gatunku. Aby prawidłowo określić gatunek kaczek, należy brać pod uwagę wielkość i kształt ciała, lusterko, dziób i ubarwienie.
Kukułka (Cuculus canorus) to ptak, którego możemy częściej usłyszeć niż zobaczyć. Patroluje okolice przesiadując na gałęziach drzew i wypatrując gniazd innych ptaków. Kukułki to pasożyty gniazdowe, które nie budują własnych gniazd, a jaja podrzucają do gniazd innych ptaków. Można powiedzieć, że kukułki specjalizują się w podrzucaniu jaj wybranym gatunkom ptaków, gdyż ich jaja przypominają wyglądem i wielkością jaja gospodarza. Groble stawów porośniętych starymi dębami, olchami lub brzozami otoczone przybrzeżnymi szuwarami, w których gniazdują liczne ptaki śpiewające to odpowiedni biotop dla kukułki. Z drzew wypatruje ona gniazdo, przyszłego gospodarza i pod jego nieobecność znosi jajo, zawsze jedno jajo do jednego gniazda. Na stawach przeważnie są to gniazda trzcinniczków, pokrzewek lub pliszek. Kukułka w sezonie znosi 16-20 jaj, w których cykl rozwojowy zarodka jest krótszy od rozwoju zarodka w jaju gospodarza i wynosi 12 dni inkubacji. Dlatego kukułka wykluwa się jako pierwsze pisklę i już po paru godzinach, będąc jeszcze ślepe i gołe, wyrzuca z gniazda wszystko co w nim napotka, zarówno jaja, jak i pisklęta. W ten sposób staje się jedynym dzieckiem dla przybranych rodziców, którzy karmią je przez 40 dni. Kukułka szybko rośnie, dlatego po paru tygodniach zajmuje już całe gniazdo, a rodzice przylatując do gniazda widzą wciąż otwarty dziób pisklęcia i nie nadążają zaspokoić wielkiego apetytu. Po uzyskaniu samodzielności ptak zwyczajnie wylatuje z gniazda, a na przełomie sierpnia i września, samotnie kierowany instynktem odlatuje na południe.
Łabędź niemy (Cygnus olor) to ptak powszechnie znany, zamieszkujący wszelkie zbiorniki wodne. Jest spotykany również w miastach, gdzie stanowi ozdobę stawów położonych wśród parków. Łatwość zdobywania pokarmu wynikająca z dokarmiania przez człowieka oraz niezamarznięta woda spowodowały, że gatunek ten nie wędruje na zimowiska tylko przenosi się w okolice miast, gdzie przetrzymuje najchłodniejsze miesiące. Na stawach pojawia się z chwila ustąpienia pokrywy lodowej. Do lęgów przystępuje w kwietniu, na początku buduje okazałe gniazdo położone na skraju wyspy lub przy brzegu. Gniazdo jest doskonale widoczne zwłaszcza, gdy jaja wysiaduje dorosły osobnik. Po około 35 dniach wykluwają się szare pisklęta, które zdolność do lotu zdobywają po 4 miesiącach. Dopiero latem następnego roku młode całkowicie uzyskują śnieżnobiałe pióra. W lipcu na niektórych stawach zaobserwować można kilkadziesiąt a nawet kilkaset osobników tego gatunku, jest to pora, gdy większość łabędzi jest niezdolna do lotu z powodu pierzenia się, czyli wymiany starych zużytych piór zwłaszcza lotek, na nowe. Tak duże skupiska łabędzi to również problem dla rybaków, ponieważ w tym czasie dokarmiane są ryby, a pokarm dla ryb to ziarno zbóż, które łabędzie z łatwością wyjadają z dna stawu, poprzez zanurzanie pod wodę długiej szyi.
Łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus) jest gatunkiem nielicznie występującym w Dolinie Baryczy. Zamieszkuje północną część Eurazji. Najczęściej można go zaobserwować podczas wędrówek wczesną wiosną i jesienią. Jest to duży biały ptak, o długiej szyi, wyciągniętej prawie prostopadle do powierzchni wody i żółty dziobie z czarnym końcem. Podczas wędrówek można usłyszeć donośny głos tych ptaków, niosący się na odległość kilku kilometrów, przypominający głos żurawi. Łabędź krzykliwy gnieździ się pojedynczymi parami we wschodnich kompleksach stawów Doliny Baryczy. Gniazdo stanowi duży stos roślinności ułożonej wśród trzcin. Nad bezpieczeństwem czuwa samiec, który przez cały czas patroluje okolice i donośnym głosem komunikuje się z samicą wysiadującą jaja lub wodzącą pisklęta. W razie niebezpieczeństwa samica wraz z młodymi kryje się w zaroślach. Pokarm, prawie wyłącznie roślinny, stanowi flora zbierana z powierzchni wody lub wyławiana z głębokości równej długości szyi ptaka.
Łyska (Fulica atra) to przedstawiciel rodziny chruścielowatych. Jest bardzo popularnym gatunkiem, bytuje na stawach wśród szuwarów, bocznie spłaszczone ciało ułatwia jej poruszanie się między trzcinami. Brak dymorfizmu płciowego, zarówno samiec, jak i samica to ptaki o krępej budowie ciała, o czarnym upierzeniu z białą naroślą na głowie, przypominająca łysinę, stąd nazwa gatunku – łyska. Palce łyski nie są spięte błoną, ale posiadają płatkowate wyrostki. Skrzydła są krótkie i zaokrąglone, dlatego ptaki te niechętnie latają. W razie niebezpieczeństwa łyska ucieka przez kilkanaście metrów, „biegnąc” po powierzchni wody machając intensywnie skrzydłami. Łyski świetnie nurkują, tym samym łowiąc pod wodą różne bezkręgowce. Budują gniazdo wplecione wśród szuwarów, gdzie składają 6-9 nakrapianych jaj. Pisklęta pokrywa brunatnoczarny puch. Karmione są na wodzie przez rodziców mieszanym pokarmem roślinno - zwierzęcym. W pierwszym okresie po wykluciu się często powracają do gniazda na odpoczynek lub na nocleg. Na stawach milickich jest to dość liczny gatunek, choć obecnie populacja może się zmniejszać w wyniku występowania norki amerykańskiej.
Śmieszka (Larus ridibundus) występuje na stawach w koloniach liczących nawet do kilkuset par. Zamieszkuje stawy z wyspami piaskowymi lub wyspami trzcinowymi. Do budowy gniazda mewy przystępują w kwietniu, a jego wygląd zależy od rodzaju wyspy, jaką zasiedli kolonia. Może być to płytki dołek wygrzebany w piasku lub gniazdo zbudowane tuż przy powierzchni lustra wody wśród trzcin i innej roślinności na wodnej. W pobliżu koloni mew można zaobserwować zausznika, perkoza, który gnieździ się przy nich, korzystając z bezpieczeństwa, jakie mu zapewniają. Samica składa trzy ciemnozielone jaja, pokryte ciemnymi plamami, wysiaduje je około 23 dni. Pisklęta po wykluciu pozostają w pobliżu gniazda i są dokarmiane przez oboje rodziców, samodzielność uzyskują po miesiącu. Mewy zdobywają zazwyczaj pokarm zwierzęcy na pobliskich polach i stawach, a często również w miastach i śmietnikach oddalonych od gniazda o kilka kilometrów. Zazwyczaj są to owady chwytane w locie lub małe rybki łowione tyz przy powierzchni wody. Śmieszki świetnie latają, po ziemi biegają bardzo sprawnie, a na wodzie unoszą się jak korek. Ich wszechstronne przystosowanie do istniejących warunków środowiska zdecydowało, że jest to najpopularniejszy gatunek mew występujących w całym kraju.
Perkozy – grupa ptaków wodnych zamieszkujących jeziora, stawy i starorzecza z roślinnością wodną pływającą i wynurzającą się. Bardzo dobrze pływają, co umożliwiają im charakterystycznie zbudowane nogi, umieszczone są bardziej z tyłu ciała niż u innych ptaków wodnych, posiadają palce obrzeżone płatami skórnymi zwiększającymi powierzchnię i poruszającymi się niezależnie od siebie, co przypomina śrubę okrętową. Gniazda perkozów to stożkowate twory zbudowane z butwiejących szczątek roślinnych, przyczepionych pod wodą do innych roślin. Ptaki te, podczas wysiadywania jaj, gdy schodzą z gniazda, przykrywają je roślinnością, co stanowi dobry kamuflaż. Odżywiają się drobnymi zwierzętami łowionymi pod lustrem wody, przede wszystkim są to ryby, ale również żaby i kijanki oraz drobne bezkręgowce wodne. Wąski przełyk nie pozwala, aby perkozy połykały większe ofiary, dlatego nie wyrządzają one poważniejszych szkód w gospodarce rybnej, natomiast mogą wyjadać narybek.
Remiz (Remiz pendulinus) to ptak „zorro” z racji na charakterystyczną czarną przepaskę na oczach, odznaczającą się na szarej głowie. Grzbiet ciała ptaka i skrzydła są brązowe. Zamieszkuje kompleksy stawów bytując na groblach i wśród przybrzeżnych szuwarów. Ten mniejszy od wróbla ptak, znany jest przede wszystkim z charakterystycznych gniazd, jakie buduje na zwisających gałęziach wierzb, brzóz czy topól, porastających groble stawów. Gniazdo budowane jest na kształt mieszka, do którego prowadzi tunel wlotowy. Materiałem budowlanym są włókna roślinne i puch z trzciny i pałki wodnej, zbierany w szuwarach, a wszystko ściśle ze sobą utkane i zawieszone na końcu cienkiej gałązki nad wodą. Dawniej gniazda remizów wykorzystywano jako ocieplacze na stopy dla małych dzieci.Samiec zwykle buduje kilka gniazd do których wabi samicę. Remiz to gatunek poligamiczny, dlatego w rewirze jednego samca lęgi może wyprowadzać kilka samic. Nie wszystkie jednak gniazda są ukończone, zazwyczaj tylko to gniazdo, w którym znajdują się jaja ma charakterystyczny tunel wlotowy. Samica składa 5-8 jaj i wysiaduje je przez dwa tygodnie, następnie przez 20 dni oboje rodziców opiekuje się potomstwem. Pisklęta karmione są owadami chwytanymi na drzewach lub w szuwarach. W okresie jesieni ptaki również zjadają nasiona.
Rybitwa czarna (Chlidonias niger) jest małym, smukłym ptakiem, latającym dość szybko i sprawnie, często zmieniającym kierunki lotu. W szacie godowej zarówno samiec jak i samica mają czarno ubarwioną głowę i tułów oraz szare skrzydła, ich ogon jest lekko wcięty. Rybitwa zamieszkuje tereny o płytkich wodach, bardzo porośnięte, zwłaszcza roślinnością wynurzającą się, gdzie zakłada gniazda. Gniazdo zbudowane jest na pływających wyspach, kożuchach, a jako materiał budulcowy służą martwe części roślin ułożone w charakterystyczny kopiec. Tam samica składa 2-3 brązowawych, plamkowanych jaj i wysiaduje je przez około 16 dni. Ptaki gniazdują kolonijnie i wyprowadzają jeden lęg w roku. Pokarm chwytają podczas lotu tuż przy powierzchni wody lub nad szuwarami, są to zazwyczaj różne owady. Rybitwa czarna jest gatunkiem nielicznym, zagrożonym wyginięciem ze względu na utratę miejsc lęgowych, dlatego w celu ochrony sporządza się sztuczne, pływające konstrukcje stanowiące podstawę do budowy gniazd.
Trzciniak (Acrocephalus arundinaceus) jest typowym mieszkańcem stawów, zamieszkuje wszelkie trzcinowiska. Jest największym ptakiem z tego rodzaju, o wydłużonej głowie i silnym dziobie, wierzch ciała ma jasnobrązowy, a spód kremowy. Przechadzając się między groblami można usłyszeć jego donośny śpiew „karre-karre-kit-kit-kurr-kurr”, zazwyczaj głośniejszy niż innych ptaków i trwający prawie przez całą dobę. Trzciniak przebywa wśród trzcin skacząc z gałązki na gałązkę, często widać śpiewającego ptaka siedzącego na szczycie trzciny lub latającego tuż nad wierzchołkami trzcin. Charakterystyczne gniazdo w kształcie głębokiego koszyczka wplata po miedzy 3-4 gałązki, zielonych, tegorocznych trzcin, które pełnią rolę rusztowania. Samica składa w nim 3-6 jaj i wysiaduje je przez dwa tygodnie. Rodzice opiekują się pisklętami przez 12 dni w gnieździe i tyle samo poza nim. Pokarmem są wszelkie owady łapane nad wodą lub wśród trzcin. Trzciniaki wyprowadzają do dwóch lęgów w ciągu roku.
Zimorodek (Alcedo atthis) to ptak o bardzo jaskrawym, błękitnozielonym upierzeniu, z rdzawymi piórami na spodzie ciała, i stosunkowo dużym, ostrym dziobie. Przebywa nad licznymi ciekami wodnymi, rowami lub przy brzegach stawów. Zazwyczaj można go zaobserwować podczas szybkiego lotu tuż nad powierzchnią zbiorników wodnych, któremu towarzyszy piskliwy głos, albo gdy ptak czatuje na gałęzi tuż nad wodą, skąd nurkuje atakując ofiarę. Pożywieniem zimorodków są drobne rybki, owady wodne, kijanki, żaby, a niekiedy ślimaki. Gniazdo zakłada w norkach wykopanych w skarpach i groblach nad wodą, dlatego dawniej nazywany był „ziemnorodek”. W norce samica składa 5-7 jaj i wysiaduje je przez 20 dni, para wyprowadza do trzech lęgów w roku. Największym zagrożeniem dla ptaków są obsuwające się skarpy podczas deszczów, niszczące norki często wraz z pisklętami. Młode przebywają w komorze lęgowej przez około miesiąc, następnie wychodzą z norki i przebywają na okolicznych gałązkach, każde osobno, gdzie jeszcze przez dwa tygodnie są karmione przez rodziców. Gdy już są samodzielne rozlatują się w poszukiwaniu własnego rewiru łowieckiego. Zimorodki bronią swych terenów, wzajemnie się przepędzając, łączą się w pary tylko na czas rozrodu.
Żuraw (Grus grus) jest ptakiem owianym legendami i tajemnicami. Zamieszkuje środowiska podmokłe, tj. olszyny, turzycowiska, trzcinowe wyspy, więc trudno dostępne dla człowieka. Spotkać go można zazwyczaj o poranku lub o zmroku na polach i łąkach otoczonych mgłą. Sam wygląd żurawia dodaje mu wdzięku i tajemniczości. Ptak ma szare ubarwienie, jest smukły, ma długie nogi i długą szyję, a wydłużone lotki II rzędu tworzą charakterystyczną ozdobę ptaka, zakrywając jego ogon. W wyniku silnie wydłużonej tchawicy, wciskającej się do wnętrza grzebienia mostkowego, żurawie mogą wydawać melodyjne, trąbiące odgłosy zwane powszechnie klangorem. Głos ten roznosi się na kilka kilometrów i dodatkowo dodaje tajemniczości tym ptakom. Żurawie budową ciała przypominają ptaki brodzące, ale zasadniczo się od nich różnią. W przeciwieństwie do brodzących nigdy nie siadają na drzewach i są przystosowane go życia naziemnego. Doskonale kroczą, chodzą wolno, a w potrzebie biegają. Żywią się owadami, drobnymi kręgowcami, nasionami, ziarnem i trawami. Gniazdo budują na ziemi wśród bagien, a pisklęta w przeciwieństwie do piskląt ptaków brodzących są zagniazdownikami. Maja brązowe upierzenie, które następnie zmienia się w ciągu życia. W 24 godziny po wykluciu wodzone są przez rodziców, a zdolność lotu uzyskują po 70 dniach. Jesienią żurawie gromadzą się w stada na polach, gdzie żerują na oziminach, zaś w listopadzie wylatują do środkowej Afryki na zimowiska.Autor tekstu: Grzegorz Panek - ornitolog - zoolog, regionalny przewodnik po Dolinie Baryczy.Miłośnik turystyki regionalnej, wieloletni edukator przyrody dzieci i młodzieży.
Autor zdjęć: Kazimierz Laskowicz - fotograf przyrody Doliny Baryczy.
